Trong quá trình làm fulltime tại các công ty, một câu hỏi thường được đặt ra: tại sao có người vừa làm giỏi vừa được quý mến, khiến sếp không dám để mất, còn có người nghỉ việc lại chẳng để lại dấu ấn gì, công ty vẫn vận hành êm ru như chưa từng có ai rời đi? Đây là băn khoăn không chỉ của riêng người đi làm, mà còn là câu hỏi lớn với bất kỳ ai từng đứng ở vị trí quản lý. Sau nhiều năm làm quản lý, rồi chuyển sang tư vấn nhân sự, một điều được đúc kết lại: muốn trở thành người không dễ bị thay thế, cần thuộc ít nhất một trong năm kiểu người dưới đây.

1. Người biết làm thứ ít người làm được

Đây không phải là kiểu người đa năng làm được nhiều việc, mà là người sở hữu một kỹ năng hiếm, khó tìm thấy ở nơi khác. Khả năng xử lý khủng hoảng, lên kế hoạch dự phòng trong vòng 2 giờ, chạy quảng cáo với tỉ lệ chuyển đổi cao bất thường, hay đọc số liệu và ra quyết định nhanh như máy tính, đều là những năng lực không dễ đào tạo lại trong thời gian ngắn. Thị trường nhân sự cũng vận hành như thị trường hàng hóa: cái gì hiếm và đúng nhu cầu thì sẽ có giá trị cao. Ngược lại, nếu công việc bạn làm chỉ cần search Google là ra hàng chục bài hướng dẫn tương tự, thì vị thế trên thị trường lao động sẽ khó bền vững.

2. Người làm được việc trong cảnh thiếu thốn

Không ít người làm việc rất tốt khi có đủ thời gian, đủ tài nguyên, đủ nhân sự và đủ công cụ hỗ trợ. Nhưng thực tế công việc thường ngược lại: deadline bị ép sát, đồng nghiệp nghỉ việc giữa chừng, ngân sách bị cắt giảm, và tâm trạng của sếp thay đổi liên tục. Trong hoàn cảnh đó, người vẫn xử lý được công việc, vẫn hoàn thành dù thiếu điều kiện lý tưởng, tự nhiên sẽ nổi bật hơn hẳn. Bởi bất kỳ công ty nào cũng cần kiểu người như vậy để chống chọi với những biến động thực tế.

3. Người dám làm việc khó, không ai muốn đụng

Có những đầu việc mà hầu hết mọi người đều né tránh, chẳng hạn như các dự án phối hợp chéo phòng ban, việc làm lại quy trình nội bộ, hay dọn dẹp đống dữ liệu tồn đọng suốt 5 năm không ai muốn đụng tới. Người hoàn thành được những việc này, dù kết quả không hoành tráng, vẫn sẽ được sếp nhớ tên và được phòng ban nể trọng. Bởi dám gánh vác những việc không ai muốn làm chính là cách để tự tách mình ra khỏi đám đông. Đây cũng là cơ hội để chứng minh năng lực ở những lĩnh vực mà ít người dám thử sức.

4. Người làm giỏi mà không "tàng hình"

Có người làm việc rất ổn nhưng không ai biết đến, trong khi có người làm ở mức vừa phải nhưng biết chia sẻ quá trình, cho người khác thấy được nỗ lực bỏ ra. Chìa khóa nằm ở chỗ: giỏi thôi chưa đủ, còn cần khiến người khác tin rằng bạn giỏi. Sếp không phải nhà tiên tri, nếu không nhìn thấy nỗ lực thì khó có thể trân trọng đúng mức. Không cần phải kể lể dài dòng, chỉ cần đúng lúc cho thấy sự cố gắng, để công sức bỏ ra không bị xem là điều hiển nhiên.

5. Người biết xây nền chứ không chỉ làm xong việc

Có một kiểu nhân sự chỉ dừng lại ở việc hoàn thành công việc được giao là xong. Nhưng cũng có kiểu người, sau khi hoàn thành, còn tự viết guideline để người khác có thể làm theo, tối ưu lại quy trình để tiết kiệm thời gian và nguồn lực hơn, đồng thời đúc rút bài học để tránh lặp lại sai lầm cho những lần sau. Chính những người biết tích lũy lợi thế nhỏ một cách lâu dài và có hệ thống mới là người tạo ra giá trị bền vững cho tổ chức. Công ty rất ngại mất những người như vậy, vì mất đi không chỉ là một người làm được việc, mà là mất cả một nền tảng đã được xây dựng.

Bài viết này không nhằm mục đích khiến ai đó cảm thấy buồn vì nhận ra bản thân chưa thuộc năm kiểu người trên. Điều quan trọng là nếu đang ở vị trí dễ bị thay thế, bạn hoàn toàn có thể chọn cách thay đổi, để bản thân ngày càng có giá trị, có ảnh hưởng và có vị thế hơn trong công việc. Giỏi không phải để chỉ "sống sót" ở một công ty, mà là để ở bất kỳ đâu cũng có chỗ đứng, thậm chí là chỗ đứng tốt. Tự nâng cao giá trị bản thân chính là cách để không còn phải lo sợ trước những biến động của nghề nghiệp.

Tham khảo bài viết của Hà Hạ Xuân - Lila Xuan