Mỗi giai đoạn trong hành trình đi làm, từ thực tập đến nhân viên chính thức, đều gắn liền với một loại hợp đồng khác nhau. Hợp đồng không chỉ là thủ tục hành chính mà còn là công cụ pháp lý bảo vệ quyền lợi của người lao động khi có tranh chấp xảy ra. Hiểu đúng từng loại giúp bạn chủ động hơn trong việc đàm phán, ký kết và xử lý các tình huống phát sinh trong quá trình làm việc. Dưới đây là tổng hợp 5 loại hợp đồng phổ biến nhất mà bạn sẽ gặp khi bước vào thị trường lao động.

1. Hợp đồng thực tập sinh

Hợp đồng thực tập sinh là loại hợp đồng đầu tiên mà phần lớn sinh viên sẽ gặp khi bắt đầu hành trình nghề nghiệp. Thời hạn hợp đồng thường là 3 hoặc 6 tháng tùy theo quy định của từng doanh nghiệp, kèm theo một khoản phụ cấp thực tập, lưu ý đây không phải là "lương" theo nghĩa pháp lý. Doanh nghiệp không có nghĩa vụ tuyển dụng thực tập sinh sau khi kết thúc kỳ thực tập, và ngược lại, thực tập sinh cũng không bắt buộc phải tiếp tục làm việc tại đó. Nếu công ty có nhu cầu tuyển dụng sau thực tập, bạn vẫn cần hoàn thiện hồ sơ và ký hợp đồng lao động như một ứng viên thông thường.

2. Hợp đồng đào tạo nghề / Hợp đồng học nghề / Hợp đồng tập nghề

Nhóm hợp đồng này khác với hợp đồng thực tập ở chỗ có mục tiêu rõ ràng về việc làm sau khi kết thúc thời gian đào tạo. Hợp đồng học nghề áp dụng khi công ty tuyển người vào để đào tạo nghề ngay tại chỗ, còn hợp đồng tập nghề dùng cho việc hướng dẫn thực hành với thời hạn không quá 3 tháng. Trường hợp công ty tài trợ kinh phí cho người lao động đi đào tạo nâng cao trong nước hoặc nước ngoài, hợp đồng đào tạo nghề sẽ được áp dụng. Điểm đặc biệt là công ty có thể yêu cầu cam kết ký hợp đồng lao động sau đào tạo, và nếu người lao động đáp ứng đủ điều kiện, công ty có nghĩa vụ pháp lý phải ký kết hợp đồng lao động chính thức.

3. Hợp đồng thử việc

Hợp đồng thử việc thường được ký ngay trong ngày đầu nhận việc, với thời hạn thông thường là 2 tháng. Mức lương trong giai đoạn này tối thiểu bằng 85% mức lương chính thức của vị trí đó, tuy nhiên một số vị trí quan trọng hoặc theo thỏa thuận có thể được hưởng 100%. Cần lưu ý rằng quy định về thử việc không áp dụng cho các hợp đồng lao động có thời hạn dưới 1 tháng. Khi kết thúc thời gian thử việc, doanh nghiệp có nghĩa vụ thông báo kết quả chính thức, và nếu đạt yêu cầu thì hai bên tiến hành ký hợp đồng lao động.

4. Hợp đồng lao động

Hợp đồng lao động được ký sau khi vượt qua giai đoạn thử việc, đánh dấu mốc trở thành nhân viên chính thức với đầy đủ quyền lợi và chế độ đãi ngộ. Mức lương lúc này sẽ là 100% như đã thỏa thuận, cùng với các phúc lợi, thưởng KPI và các điều khoản được ghi nhận trong hợp đồng. Có hai loại hợp đồng lao động: hợp đồng xác định thời hạn và hợp đồng không xác định thời hạn. Khi hợp đồng xác định thời hạn hết mà hai bên vẫn tiếp tục làm việc, nếu không ký hợp đồng mới trong vòng 30 ngày thì hợp đồng sẽ tự động chuyển sang loại không xác định thời hạn. Ngoài ra, chỉ được ký tối đa 2 lần hợp đồng xác định thời hạn liên tiếp; nếu tiếp tục làm việc sau đó thì mặc định hợp đồng mới là không xác định thời hạn, trừ một số trường hợp đặc biệt như thuê giám đốc, người cao tuổi hoặc người nước ngoài.

5. Hợp đồng dịch vụ

Hợp đồng dịch vụ là loại hợp đồng phổ biến với các freelancer và người làm việc theo dự án trong các lĩnh vực như marketing, tư vấn, thiết kế hay lập trình. Theo hợp đồng này, bên được thuê thực hiện một công việc cụ thể trong khoảng thời gian nhất định, và khoản tiền nhận được không gọi là lương mà là phí dịch vụ. Để được thanh toán, bên cung cấp dịch vụ cần được bên thuê nghiệm thu theo từng đợt hoặc khi kết thúc thời hạn hợp đồng. Đây là dạng hợp đồng linh hoạt, không ràng buộc quan hệ lao động chính thức, nhưng cũng đồng nghĩa với việc các quyền lợi như bảo hiểm xã hội hay phúc lợi nhân viên sẽ không được áp dụng.

Hiểu rõ bản chất và đặc điểm của từng loại hợp đồng giúp bạn tự bảo vệ quyền lợi của mình trong mọi giai đoạn sự nghiệp. Trước khi ký bất kỳ văn bản nào, hãy đọc kỹ toàn bộ nội dung, đặc biệt là các điều khoản về thời hạn, mức lương, điều kiện chấm dứt hợp đồng và nghĩa vụ của hai bên.

Tham khảo bài viết của Hà Hoàng Huy