Trong quan hệ lao động, không phải mọi ngày nghỉ đều đồng nghĩa với việc bị trừ lương. Bộ luật Lao động hiện hành quy định khá rõ ràng các trường hợp người lao động được nghỉ có hưởng nguyên lương, bao gồm nghỉ phép năm, nghỉ việc riêng, nghỉ lễ tết, và một số trường hợp đặc thù khác. Nắm được các quyền lợi này không chỉ giúp người lao động chủ động hơn trong việc sắp xếp công việc và cuộc sống cá nhân, mà còn là cơ sở để bảo vệ quyền lợi hợp pháp khi xảy ra tranh chấp với người sử dụng lao động.

1. Nghỉ phép năm

 

Theo Điều 113 Bộ luật Lao động, người lao động làm đủ 12 tháng cho một công ty sẽ được nghỉ phép năm hưởng nguyên lương. Số ngày nghỉ cụ thể là 12 ngày làm việc cho người lao động thông thường, 14 ngày đối với người chưa thành niên, người khuyết tật hoặc người làm công việc nặng nhọc độc hại, và 16 ngày đối với người làm công việc đặc biệt nặng nhọc độc hại. Trường hợp chưa làm đủ 12 tháng, số ngày nghỉ phép sẽ được tính theo tỷ lệ tương ứng với số tháng đã làm việc thực tế. Ngoài ra, số ngày nghỉ phép năm còn tăng thêm theo thâm niên: cứ đủ 5 năm làm việc cho một công ty, người lao động được cộng thêm 1 ngày nghỉ. Đặc biệt, nếu thôi việc hoặc mất việc mà chưa nghỉ phép hoặc chưa nghỉ hết số ngày phép, người lao động sẽ được thanh toán tiền lương tương ứng với số ngày chưa nghỉ đó.

 

2. Nghỉ việc riêng có lương

 

Pháp luật lao động ghi nhận một số sự kiện cá nhân quan trọng mà người lao động được phép nghỉ có hưởng nguyên lương. Cụ thể, khi bản thân kết hôn, người lao động được nghỉ 3 ngày. Khi con đẻ hoặc con nuôi kết hôn, được nghỉ 1 ngày. Khi cha mẹ ruột, cha mẹ nuôi, cha mẹ chồng hoặc vợ, vợ hoặc chồng, hoặc con qua đời, người lao động được nghỉ 3 ngày. Đây là những quyền lợi tối thiểu theo luật định, nghĩa là người sử dụng lao động không được từ chối hoặc trừ lương trong các trường hợp này.

 

3. Nghỉ lễ, tết

 

Người lao động được nghỉ hưởng nguyên lương vào các ngày lễ, tết được quy định theo pháp luật. Cụ thể: Tết Dương lịch 1 ngày (ngày 01/01), Tết Âm lịch 5 ngày, Ngày Chiến thắng 1 ngày (ngày 30/4), Ngày Quốc tế lao động 1 ngày (ngày 01/5), Quốc khánh 2 ngày (ngày 02/9 và 1 ngày liền kề trước hoặc sau), Giỗ Tổ Hùng Vương 1 ngày (mùng 10/3 âm lịch). Trong trường hợp các ngày nghỉ lễ trùng vào ngày nghỉ hằng tuần, người lao động được nghỉ bù vào ngày kế tiếp. Đây là quyền lợi được bảo đảm cho toàn bộ người lao động, không phân biệt loại hợp đồng hay thời gian làm việc.

 

4. Nghỉ làm có lương do bị chấm dứt hợp đồng lao động trái luật

 

Khi người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật, người lao động được bảo vệ bởi một số quyền lợi tài chính quan trọng. Công ty có nghĩa vụ trả lương cho toàn bộ những ngày người lao động không được làm việc do quyết định chấm dứt hợp đồng sai luật. Ngoài ra, người lao động còn được nhận thêm ít nhất 2 tháng tiền lương theo hợp đồng lao động như một khoản bồi thường. Quy định này nhằm răn đe hành vi sa thải tùy tiện và đảm bảo người lao động không bị thiệt thòi về thu nhập trong giai đoạn bị mất việc oan.

 

5. Nghỉ trong giờ làm việc

 

Trong ca làm việc, người lao động có quyền được nghỉ giữa giờ ít nhất 30 phút liên tục, riêng đối với ca làm việc ban đêm thì thời gian nghỉ tối thiểu là 45 phút liên tục. Khoảng thời gian nghỉ giữa giờ này được tính vào giờ làm việc và người lao động vẫn hưởng nguyên lương. Ngoài ra, tùy theo tính chất đặc thù của từng công việc, nội quy lao động của doanh nghiệp có thể quy định thêm các đợt nghỉ giải lao khác trong ca. Những khoảng nghỉ này đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe và duy trì năng suất lao động lâu dài.

 

6. Các trường hợp dành riêng cho lao động nữ:

 

Pháp luật lao động Việt Nam có những quy định bảo vệ đặc thù dành cho lao động nữ. Lao động nữ nuôi con dưới 12 tháng tuổi làm công việc nặng nhọc độc hại được giảm bớt 1 giờ làm việc mỗi ngày và vẫn hưởng nguyên lương. Trong thời gian hành kinh, lao động nữ được nghỉ 30 phút mỗi ngày trong giờ làm việc có hưởng lương. Khi nuôi con dưới 12 tháng tuổi, lao động nữ được nghỉ 60 phút mỗi ngày trong giờ làm việc có hưởng lương. Các quyền lợi này phản ánh nguyên tắc bảo vệ sức khỏe sinh sản và tạo điều kiện để lao động nữ cân bằng giữa công việc và trách nhiệm gia đình trong những giai đoạn đặc biệt của cuộc đời.

 

Hiểu rõ các quyền lợi nghỉ có lương là một phần không thể thiếu trong hành trang của bất kỳ người đi làm nào. Những quy định trên đây không chỉ là nghĩa vụ pháp lý của doanh nghiệp mà còn là quyền lợi chính đáng mà người lao động hoàn toàn có thể chủ động yêu cầu được thực thi.

 

Tham khảo bài viết của Mỗi ngày 1 Kiến thức luật