Toàn cảnh tọa đàm

Tham dự chương trình, về phía UNDP có: bà Francesca Nardini – Phó Trưởng đại diện UNDP Việt Nam; bà Đỗ Lê Thu Ngọc – Trợ lý Đại diện thường trú, Trưởng phòng Tăng trưởng bao trùm, UNDP tại Việt Nam; bà Đỗ Thanh Huyền – cán bộ UNDP tại Việt Nam; bà Nguyễn Thị Nga – đại diện Ngân hàng thế giới World Bank; PGS.TS. Phạm Ngọc Linh – Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam.

Về phía khách mời diễn giả có: bà Nguyễn Khánh Huyền – Đại diện Cục Tiền lương và Bảo hiểm xã hội, Bộ Nội vụ; ông Lê Văn Đức Dinh – Trưởng Bộ phận Kinh doanh, CTCP Be Group; ông Lê Quang Minh – Doanh nghiệp xã hội ECUE; ông Trần Sỹ Pha – Trưởng Ban Công tác xã hội QLTH, Hội chữ thập đỏ Việt Nam; Ths. Đỗ Thị Thanh Huyền – Viện Khoa học Tổ chức Nhà nước và Lao động, Bộ Nội vụ; GS.TS. Giang Thanh Long – Đại học Kinh tế Quốc dân.

Về phía Đại học Kinh tế Quốc dân có: PGS.TS Bùi Đức Thọ – Giám đốc Đại học; GS.TS Trần Thọ Đạt – Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo; GS.TS Lê Quang Cảnh – Viện trưởng Viện Phát triển Bền vững; cùng đại diện lãnh đạo Trường, Phòng ban, Khoa, Viện, Trung tâm, các đơn vị thuộc và trực thuộc Đại học, đại diện lãnh đạo các bộ, ngành, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp, các chuyên gia, nhà khoa học và đông đảo cán bộ, giảng viên, nghiên cứu viên quan tâm đến lĩnh vực an sinh xã hội và biến đổi khí hậu.

PGS.TS Bùi Đức Thọ – Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân phát biểu

Phát biểu khai mạc chương trình, PGS.TS Bùi Đức Thọ – Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân cho biết, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng, các đợt nắng nóng gay gắt xuất hiện với tần suất cao hơn, kéo dài hơn và tác động mạnh mẽ hơn tới đời sống kinh tế – xã hội. Đặc biệt, nhóm lao động ngoài trời, lao động phi chính thức, lao động di cư và người lao động có thu nhập thấp tại các đô thị lớn đang phải đối mặt với nhiều rủi ro về sức khỏe, việc làm và thu nhập.

Theo PGS.TS Bùi Đức Thọ, “nắng nóng gay gắt không còn đơn thuần là vấn đề môi trường mà đang trở thành một dạng rủi ro an sinh xã hội mới. Vì vậy, việc nghiên cứu, đánh giá tác động và đề xuất các giải pháp chính sách phù hợp có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng hệ thống an sinh xã hội thích ứng, bao trùm và bền vững hơn cho người lao động Việt Nam.”

Nghiên cứu do Viện Phát triển bền vững – Đại học Kinh tế Quốc dân phối hợp với Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc tại Việt Nam thực hiện đã cung cấp những bằng chứng thực tiễn quan trọng về tác động của nắng nóng gay gắt đối với người lao động ngoài trời, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm xây dựng một hệ thống an sinh xã hội thích ứng hơn với các rủi ro khí hậu trong tương lai.

GS.TS Lê Quang Cảnh – Viện trưởng Viện Phát triển Bền vững, Đại học Kinh tế Quốc dân trình bày kết quả nghiên cứu

Tại Tọa đàm, GS.TS Lê Quang Cảnh – Viện trưởng Viện Phát triển Bền vững, Đại học Kinh tế Quốc dân đã trình bày những kết quả nổi bật của nghiên cứu “An sinh xã hội thích ứng cho người lao động tiếp xúc với nắng nóng gay gắt tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh”. Nghiên cứu đã đưa ra nhiều phát hiện mới, góp phần làm rõ những tác động của nắng nóng cực đoan đối với người lao động và những yêu cầu đặt ra đối với hệ thống an sinh xã hội trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Theo kết quả nghiên cứu, nắng nóng không còn đơn thuần là một hiện tượng thời tiết hay khí hậu mà đang trở thành một rủi ro an sinh xã hội mới khi ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, thu nhập và sinh kế của nhóm lao động thường xuyên làm việc ngoài trời hoặc trong môi trường tiếp xúc với nhiệt độ cao.

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng lực lượng lao động trong nền kinh tế nền tảng, dù chưa hội tụ đầy đủ các đặc điểm của quan hệ lao động truyền thống, vẫn là nhóm có thể được quản lý và xem xét tham gia bắt buộc vào hệ thống bảo hiểm xã hội nhằm tăng cường khả năng bảo vệ trước các rủi ro mới phát sinh.

Một trong những kết luận đáng chú ý của nghiên cứu là hệ thống an sinh xã hội hiện nay có thế mạnh trong việc hỗ trợ khắc phục hậu quả sau khi rủi ro xảy ra, nhưng còn hạn chế ở các chức năng phòng ngừa, thích ứng và chuyển đổi. Để bảo vệ hiệu quả người lao động trước các hiện tượng nắng nóng gay gắt, cần chuyển từ cách tiếp cận ứng phó thụ động sang chủ động phòng ngừa và thích ứng.

Bên cạnh đó, các chính sách an sinh xã hội liên quan đến người lao động chịu tác động của nắng nóng hiện còn phân tán, được lồng ghép trong nhiều văn bản pháp luật khác nhau và chưa nhận được sự quan tâm tương xứng do mức độ cấp bách của vấn đề chưa được nhận diện đầy đủ.

Nghiên cứu cũng đề cập đến hiện tượng “an sinh ngược”, khi những nhóm lao động chịu tác động nặng nề nhất từ nắng nóng lại là những đối tượng được bảo vệ ít nhất. Từ đó, nhóm nghiên cứu nhấn mạnh vai trò chủ đạo của Nhà nước trong việc xây dựng và thực thi các chính sách an sinh xã hội, trong khi các hình thức hỗ trợ từ cộng đồng và cá nhân chỉ mang tính bổ trợ.

Đặc biệt, nghiên cứu ghi nhận sự đồng thuận giữa chủ trương của Đảng và nhu cầu thực tiễn của người dân trong việc xây dựng hệ thống an sinh xã hội thích ứng với nắng nóng theo hướng tăng cường các giải pháp phòng ngừa, thích ứng và chuyển đổi, góp phần bảo vệ người lao động trước những thách thức ngày càng gia tăng của biến đổi khí hậu.

Bà Francesca Nardini – Phó Trưởng đại diện UNDP Việt Nam phát biểu

Nghiên cứu được thực hiện với sự hỗ trợ của UNDP Việt Nam trong khuôn khổ sáng kiến Global Accelerator on Jobs and Social Protection for Just Transitions, tập trung đánh giá tác động của các đợt nắng nóng gay gắt đối với người lao động ngoài trời; phân tích những khoảng trống trong hệ thống an sinh xã hội hiện hành; tổng hợp kinh nghiệm quốc tế về an sinh xã hội thích ứng với khí hậu; đồng thời đề xuất các khuyến nghị chính sách nhằm tăng cường khả năng thích ứng, tính bao trùm và khả năng chống chịu của hệ thống an sinh xã hội trước các rủi ro khí hậu.

Một trong những nội dung nổi bật của nghiên cứu là việc áp dụng cách tiếp cận An sinh xã hội thích ứng (Adaptive Social Protection) theo mô hình 3P+1T gồm: Bảo vệ (Protection), Phòng ngừa (Prevention), Thúc đẩy (Promotion) và Chuyển đổi (Transformation). Cách tiếp cận này hướng tới việc bảo vệ người lao động trước các tác động của nắng nóng gay gắt, nâng cao khả năng thích ứng và từng bước hoàn thiện hệ thống chính sách trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng.

Các chuyên gia tham gia phiên thảo luận

Trong khuôn khổ Tọa đàm, các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và tổ chức xã hội đã tham gia phiên thảo luận chuyên sâu về những thách thức đặt ra đối với hệ thống an sinh xã hội trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nắng nóng cực đoan ngày càng gia tăng. Các ý kiến trao đổi tập trung vào việc hoàn thiện chính sách, tăng cường các giải pháp phòng ngừa, thích ứng và bảo vệ người lao động trước những rủi ro về sức khỏe, việc làm và sinh kế do nắng nóng gay gắt gây ra.

Tọa đàm cũng ghi nhận những chia sẻ từ đại diện Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển về xu hướng gia tăng tần suất và cường độ của các đợt nắng nóng cực đoan tại các đô thị lớn của Việt Nam. Bên cạnh đó, những câu chuyện thực tiễn từ người lao động trực tiếp chịu ảnh hưởng bởi điều kiện thời tiết khắc nghiệt đã góp phần phản ánh rõ hơn những thách thức mà nhóm lao động dễ bị tổn thương đang phải đối mặt.

Đáng chú ý, các khuyến nghị của nhóm nghiên cứu về việc lồng ghép các “điểm tránh nắng” vào quy hoạch và phát triển đô thị đã nhận được sự đồng tình từ đại diện Hội Kiến trúc sư thành phố Hà Nội. Đây được xem là một trong những giải pháp thiết thực nhằm nâng cao khả năng thích ứng của đô thị trước tác động của biến đổi khí hậu, đồng thời góp phần bảo vệ sức khỏe và cải thiện điều kiện làm việc cho người lao động.

Các ý kiến tại tọa đàm đều thống nhất rằng việc tích hợp các yếu tố thích ứng với biến đổi khí hậu vào hệ thống an sinh xã hội là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo vệ tốt hơn các nhóm lao động dễ bị tổn thương, đồng thời góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững của Việt Nam.

Các đại biểu tham dự chương trình cùng chụp ảnh lưu niệm

Thông qua Tọa đàm, những kết quả nghiên cứu được công bố không chỉ đóng góp thêm cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách về lao động, việc làm và an sinh xã hội, mà còn khẳng định vai trò của Đại học Kinh tế Quốc dân trong hoạt động nghiên cứu, tư vấn chính sách và đóng góp cho các nỗ lực ứng phó với biến đổi khí hậu, hướng tới phát triển bền vững và bao trùm.

Một số hình ảnh tại Tọa đàm:

Bài và ảnh: Viện Phát triển Bền vững & Phòng Truyền thông